5 / 210
Scheepvaart vroeger
Nederland is een rijk land. Die rijkdom dankt het voor
een groot deel aan de scheepvaart. Zeilschepen
voeren vroeger af en aan met handelswaar uit Azië
en Amerika. Nederlandse vissersboten voeren naar
de Noordelijke IJszee om daar walvissen te vangen.
Op de Noordzee haalden vissers netten vol vis om-
hoog. Nederlandse oorlogsschepen vochten tegen
de Spanjaarden en de Engelsen.
Zonder scheepvaart was ons land nooit geworden
wat het is. Maar dat niet alleen. De hele wereld zou
er heel anders hebben uitgezien.
Mensen varen al duizenden jaren in schepen. De
eerste boten waren uitgeholde boomstammen waar-
mee de mensen op rivieren voeren. Later kregen
de bootjes peddels en een roer. Nog later ging men
planken gebruiken om grotere boten te bouwen.
Zeilboten
De Egyptenaren waren de eersten die zeilen op hun
schepen gebruikten. Dit gebeurde ongeveer 4000
jaar voor Christus. Varen ging toen een stuk sneller
en makkelijker.
De Egyptenaren bouwden voor het eerst schepen
met een kiel. Door dit lange stuk hout onder het schip
kon het schip veel makkelijker recht door het water
glijden.
Er werden ook grote schepen gebouwd die door tien-
tallen roeiers werden ‘aangedreven’. Deze schepen
werden galeien genoemd. Ze hadden overigens ook
zeilen. Galeien werden gebruikt voor handel en oor-
logvoering. Voordeel van een galei is dat je dankzij
de roeiers tegen de wind in kunt varen. Zeilschepen
kunnen dat niet.
Tussen 800 en 1000 maakten de Noormannen met
hun slanke drakenboten (drakkars) de Europese kust
onveilig. Hiermee reisden ze de hele wereld af.
In de 13e eeuw werd er veel gevaren met kogges.
Deze schepen hadden geen roeiriemen meer en
werden alleen door de wind aangedreven. De kogge
had één mast. Ook het karveel had één mast. Het
karveel was sneller en steviger dan de kogge, en
vooral geschikt voor lange afstanden.
Aan het einde van de Middeleeuwen (ongeveer
1500) kregen de schepen twee, drie of vier masten.
Ze werden ook slanker, zodat ze nog sneller konden
varen. In de tijd van de eerste driemasters gingen
mensen de wereld verkennen. Ontdekkingsreizigers
als Columbus voeren naar onbekende werelddelen,
zoals Amerika en China. Door deze ontdekkingsrei-
zen bloeide ook de handel.
Na de Middeleeuwen verschenen er diverse scheeps-
typen die bijzonder geschikt waren voor oorlogvoe-
ring en handel. Zoals de Spaanse galjoenen, de grote
Oost-Indiëvaarders en snelle fregatten.
1
Reizen • Groep 5/6 • Kaart 3 • Ter zee
Kennisaspecten
De leerling kent de ontwikkeling van schepen van vroeger tot nu.